Bản án hình sự phúc thẩm xét xử đại án lừa đảo chiếm đoạt tài sản đỗi với Công ty Cổ phần Địa ốc Alibaba đã chính thức có hiệu lực pháp luật. Trách nhiệm bồi thường thiệt hại cho hơn 4.500 bị hại đã được Tòa án ấn định cụ thể. Tuy nhiên, việc bản án có hiệu lực không đồng nghĩa với việc tiền sẽ tự động về tài khoản của bị hại. Để thu hồi lại tài sản, người được thi hành án, chính là những bị hại, bắt buộc phải chủ động thực hiện thủ tục yêu cầu thi hành án vụ án Alibaba tại cơ quan nhà nước có thẩm quyền. Dưới góc độ chuyên môn, VIBILAW xin cung cấp hướng dẫn chi tiết về hồ sơ, quy trình và những cảnh báo đỗi với tình hình thực tế hiện nay.
Thời hiệu và thẩm quyền giải quyết yêu cầu thi hành án vụ án Alibaba
Một trong những rủi ro pháp lý lớn nhất dẫn đến việc mất trắng tài sản là tâm lý thụ động, chờ đợi cơ quan nhà nước tự động gọi tên để trả tiền. Trong công tác thi hành án, quyền lợi luôn đi kèm với thời hạn khắt khe:
Về thời hiệu nộp đơn: Căn cứ Điều 30 Luật Thi hành án dân sự hiện hành, thời hạn tối đa để nộp đơn yêu cầu thi hành án là 05 năm, tính từ ngày bản án có hiệu lực pháp luật. Áp dụng trực tiếp vào vụ án Alibaba: Bản án phúc thẩm đã được Tòa án nhân dân Cấp cao tại TP.HCM tuyên và có hiệu lực ngay lập tức vào ngày 19/05/2023. Điều này đồng nghĩa hạn chót để nộp đơn là ngày 19/05/2028. Vượt qua cột mốc này mà không có lý do bất khả kháng, người bị hại sẽ vĩnh viễn tước đi quyền yêu cầu cưỡng chế bồi thường của chính mình, bất chấp việc có tên trong bản án.
Về cơ quan có thẩm quyền thụ lý: Do quy mô của đại án được xét xử sơ thẩm và phúc thẩm ở cấp Tỉnh/Cấp cao, toàn bộ hồ sơ thi hành án phần trách nhiệm dân sự được giao đích danh cho Cục Thi hành án dân sự Thành phố Hồ Chí Minh thụ lý và tổ chức thực hiện. Người bị hại không nộp đơn tại Phòng thi hành án khu vực hay nộp lại cho Tòa án.
Thành phần hồ sơ yêu cầu thi hành án
Để hồ sơ được thụ lý nhanh chóng, tránh tình trạng bị trả lại để sửa đổi, bổ sung, người yêu cầu thi hành án cần chuẩn bị 01 bộ hồ sơ đầy đủ bao gồm:
Đơn yêu cầu thi hành án: Trình bày rõ thông tin nhân thân, nội dung yêu cầu thi hành án, ghi chính xác số tiền được bồi thường theo đúng nội dung bản án đã tuyên. Đơn bắt buộc phải có chữ ký trực tiếp hoặc điểm chỉ của người yêu cầu.
Tài liệu pháp lý của Tòa án: Bản sao Bản án sơ thẩm và Bản án phúc thẩm có đóng dấu xác nhận của Tòa án, hoặc Trích lục bản án thể hiện phần quyền lợi của người nộp đơn.
Hồ sơ nhân thân: Bản sao y chứng thực Căn cước công dân và Giấy xác nhận thông tin về cư trú để chứng minh tư cách hợp pháp.
Văn bản ủy quyền (nếu có): Trường hợp người bị hại không thể tự mình thực hiện thủ tục, có thể ủy quyền hợp pháp (có công chứng/chứng thực) cho Luật sư hoặc người đại diện nộp hồ sơ và làm việc với Chấp hành viên.
Trình tự thực hiện thủ tục trên thực tế
Quy trình thi hành án vụ án Alibaba diễn ra theo các bước tố tụng nghiêm ngặt sau:
Nộp hồ sơ: Người yêu cầu có thể nộp trực tiếp tại trụ sở Cục Thi hành án dân sự TP.HCM hoặc gửi qua đường bưu điện (khuyến nghị gửi chuyển phát nhanh bảo đảm để lưu giữ biên nhận).
Tiếp nhận và ra quyết định thụ lý: Trong thời hạn 05 ngày làm việc kể từ ngày nhận đủ hồ sơ hợp lệ, Thủ trưởng cơ quan thi hành án dân sự sẽ ban hành Quyết định thi hành án và phân công Chấp hành viên phụ trách hồ sơ.
Tổ chức xử lý tài sản kê biên: Đây là giai đoạn tốn nhiều thời gian nhất. Cơ quan thi hành án sẽ tiến hành các thủ tục định giá, bán đấu giá các tài sản đã bị kê biên của Alibaba.
Chi trả tiền bồi thường: Sau khi tài sản được bán đấu giá thành công và thu tiền về tài khoản kho bạc nhà nước, Chấp hành viên sẽ lập phương án phân bổ tiền về cho người được thi hành án đến nhận tiền (hoặc nhận qua hình thức chuyển khoản).
Đánh giá thực tiễn từ VIBILAW
VIBILAW lưu ý đến các nhà đầu tư một thực tế trong công tác thi hành án đại án: Tỷ lệ thu hồi tài sản.
Tổng nghĩa vụ bồi thường của vụ án lên tới hàng ngàn tỷ đồng. Mặc dù cơ quan tố tụng đã kê biên số lượng lớn bất động sản, nhưng thực tế đây đa phần là đất nông nghiệp, đất trồng cây lâu năm chưa được chuyển đổi mục đích sử dụng. Khi đưa ra bán đấu giá, giá trị thực tế thu về có thể thấp hơn rất nhiều so với định giá ban đầu, hoặc xảy ra tình trạng bán đấu giá nhiều lần không có người mua.
Theo nguyên tắc pháp luật, số tiền thu được từ việc bán tài sản sẽ được chia theo tỷ lệ phần trăm cho tất cả những người đã nộp đơn yêu cầu thi hành án hợp lệ, sau khi trừ đi các chi phí cưỡng chế, đấu giá và án phí nhà nước. Điều này đồng nghĩa với việc, khả năng nhận lại đủ 100% số tiền đã đầu tư là một thách thức cực kỳ lớn.
Khuyến nghị từ VIBILAW:
Trong những vụ án có hàng ngàn đương sự, sự chủ động về mặt thủ tục là yếu tố sống còn. Việc chần chừ nộp đơn hoặc chuẩn bị hồ sơ sai lệch sẽ dẫn đến việc hồ sơ bị đình trệ, đẩy người bị hại xuống danh sách ưu tiên thấp hơn trong quá trình phân bổ tài sản. Việc ủy quyền cho một tổ chức pháp lý chuyên nghiệp đại diện thực hiện thủ tục sẽ giúp nhà đầu tư tiết kiệm thời gian đi lại, đảm bảo hồ sơ hợp lệ ngay từ lần nộp đầu tiên và liên tục đốc thúc quá trình xử lý tài sản của cơ quan nhà nước. Ngoài ra, hệ thống 06 phương án thoả thuận thi hành án tại VIBILAW đối với khách hàng là bị hại Alibaba cung cấp giải pháp thực tế và tối ưu nhắm giúp các bị hại nhận khắc phục và khép lại vụ án trong thời gian sớm nhất có thể.
