Các thương vụ mua bán doanh nghiệp (M&A) thường mang lại cơ hội phát triển thị trường cho các doanh nghiệp, nhưng ẩn sau đó là những rủi ro pháp lý tiềm ẩn nếu chủ doanh nghiệp chỉ đánh giá ở bề nổi. Nếu không cẩn trọng trong khâu thẩm định, nhà đầu tư rất dễ phải gánh chịu những khoản nợ tài chính từ chủ sở hữu cũ.
Vậy đâu là những rủi ro có thể gây thiệt hại nghiêm trọng cho nhà đầu tư? Hãy cùng VIBILaw phân tích chi tiết ngay dưới đây!
Mua bán doanh nghiệp trong thực tiễn
Dưới góc độ pháp lý, Luật Doanh nghiệp không quy định một quy trình chung duy nhất mang tên “mua bán doanh nghiệp”, mà hoạt động này chủ yếu được thực hiện thông qua các hình thức như: Chuyển nhượng cổ phần, chuyển nhượng phần vốn góp, sáp nhập, hợp nhất,… Tuy nhiên trong thực tiễn, một quy trình giao dịch tiêu chuẩn thường trải qua ba bước chính sau:
Thẩm định pháp lý toàn diện (Legal Due Diligence)
Trước khi ra quyết định đầu tư, chủ doanh nghiệp cần phối hợp cùng luật sư và chuyên gia tài chính để rà soát toàn bộ hồ sơ của công ty mục tiêu. Quá trình này bao gồm việc kiểm tra báo cáo tài chính, nghĩa vụ thuế, bảo hiểm xã hội, cho đến tính hợp pháp của các tài sản mà công ty đó đang sở hữu như quyền sử dụng đất, nhà xưởng, quyền sở hữu trí tuệ,…
Đàm phán và ký kết Hợp đồng M&A
Khi đã nắm rõ thực trạng pháp lý và tài chính của công ty mục tiêu, hai bên sẽ tiến hành đàm phán giá trị chuyển nhượng và các điều khoản ràng buộc. Hợp đồng mua bán doanh nghiệp là cơ sở pháp lý vững chắc nhất để bảo vệ quyền lợi của nhà đầu tư. Chủ doanh nghiệp không nên dùng mẫu hợp đồng trên mạng mà cần đến sự hỗ trợ của luật sư chuyên nghiệp để thiết lập các điều khoản bồi thường chặt chẽ, phòng trừ trường hợp phát sinh nghĩa vụ nợ ẩn.
Thực hiện thủ tục đăng ký thay đổi tại cơ quan Nhà nước
Sau khi hoàn tất ký kết và thanh toán, nhà đầu tư cần thực hiện các thủ tục ghi nhận sự chuyển giao theo quy định pháp luật. Thủ tục này được thực hiện tại Phòng Đăng ký kinh doanh thuộc Sở Kế hoạch và Đầu tư. Quá trình này sẽ bao gồm việc thay đổi người đại diện theo pháp luật, cập nhật thông tin chủ sở hữu, danh sách thành viên hoặc cổ đông mới. Cơ quan chức năng cũng hỗ trợ nhà đầu tư tra cứu và nộp hồ sơ trực tuyến qua Cổng thông tin quốc gia về Đăng ký doanh nghiệp.
Ba rủi ro pháp lý nghiêm trọng khi mua bán doanh nghiệp và phương án phòng tránh
Giao dịch M&A đồng nghĩa với việc bên nhận chuyển nhượng tiếp quản cả tài sản lẫn nghĩa vụ của doanh nghiệp vừa mới mua. Dưới đây là 03 rủi ro phổ biến nhất mà các chủ doanh nghiệp thường gặp phải:
Tiếp nhận các khoản “nợ ẩn” chưa được kê khai
- Thực trạng: Sổ sách kế toán và báo cáo tài chính minh bạch, không ghi nhận nợ ngân hàng hay nợ thuế. Tuy nhiên, sau khi hoàn tất thủ tục chuyển nhượng, doanh nghiệp bất ngờ bị các cá nhân, tổ chức khác yêu cầu thanh toán các hợp đồng vay mượn (có đóng dấu hợp lệ của công ty từ thời chủ sở hữu cũ).
- Cách phòng tránh: Công tác thẩm định pháp lý cần được thực hiện cực kỳ nghiêm ngặt. Trong hợp đồng M&A phải có điều khoản ràng buộc bên chuyển nhượng phải chịu hoàn toàn trách nhiệm cá nhân đối với bất kỳ khoản nợ hoặc nghĩa vụ tài chính nào phát sinh từ các giao dịch trước thời điểm bàn giao mà không được kê khai trong báo cáo tài chính.
Phát sinh tranh chấp lao động từ chủ sở hữu cũ
- Thực trạng: Chủ sở hữu cũ chậm lương, nợ bảo hiểm xã hội trong thời gian dài hoặc không tuân thủ các chế độ phúc lợi khác. Khi chủ doanh nghiệp mới tiếp quản, người lao động tiến hành khởi kiện đòi quyền lợi tại Toà.
- Cách phòng tránh: Rà soát toàn bộ hợp đồng lao động và tình hình đóng BHXH trước khi thực hiện giao dịch. Yêu cầu bên bán phải giải quyết dứt điểm các nghĩa vụ với người lao động trước ngày bàn giao. Trong trường hợp chưa thể giải quyết, hai bên cần thỏa thuận khấu trừ trực tiếp số tiền nợ này vào tổng giá trị mua bán doanh nghiệp để chủ sở hữu mới có ngân sách khắc phục.
Giấy phép kinh doanh có điều kiện hết hiệu lực hoặc không thể chuyển giao
- Thực trạng: Việc định giá doanh nghiệp mục tiêu đôi khi dựa vào các giấy phép chuyên ngành mà họ đang sở hữu (như Giấy phép phòng cháy chữa cháy, Giấy phép môi trường,…). Tuy nhiên, sau khi chuyển nhượng, nhà đầu tư mới phát hiện giấy phép đã hết hạn, hoặc bị cơ quan chức năng thu hồi do sai phạm của chủ sở hữu trước đó.
- Cách phòng tránh: Nhà đầu tư cần kiểm tra chéo hiệu lực của các loại giấy phép trực tiếp tại cơ quan cấp phép có thẩm quyền. Đồng thời, đánh giá cẩn trọng xem sau khi chuyển đổi người đại diện pháp luật, doanh nghiệp có còn đáp ứng đủ các điều kiện luật định để tiếp tục duy trì hiệu lực của các giấy phép này hay không.
Đồng hành cùng đội ngũ pháp lý chuyên nghiệp
Một thương vụ M&A thành công không chỉ được đánh giá dựa trên giá trị chuyển nhượng mà còn ở mức độ an toàn pháp lý sau giao dịch. Những rủi ro tiềm ẩn chưa được bóc tách có thể gây thiệt hại tài chính nặng nề cho nhà đầu tư.
Thay vì tự xử lý các thủ tục phức tạp, chủ doanh nghiệp có thể tìm đến sự hỗ trợ của đội ngũ Luật sư doanh nghiệp chuyên nghiệp tại Trung tâm pháp lý VIBI – VIBILaw. Từ quy trình rà soát hồ sơ, đánh giá rủi ro cho đến việc soạn thảo Hợp đồng M&A tuân thủ nghiêm ngặt quy định pháp luật, VIBILaw cam kết bảo vệ tối đa quyền lợi hợp pháp và tài sản của chủ doanh nghiệp trong mọi giao dịch.
Nếu các nhà đầu tư và chủ doanh nghiệp đang có kế hoạch thực hiện một dự án tiềm năng nhưng còn vướng mắc về rủi ro pháp lý, hãy liên hệ ngay với VIBILaw để được cung cấp các giải pháp thẩm định và mua bán doanh nghiệp an toàn nhất!
